ویژگی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان

3 ژوئن , 2021 بلاگ

ویژگی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان

بیایید نگاهی به تعاریف رسمی ویژگی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان بیاندازیم. بر اساس آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان که در سال ۱۳۹۶ به تصویب هیئت وزیران رسیده است، شرکت دانش‌بنیان عبارت است از «شرکت یا مؤسسه خصوصی یا تعاونی که به منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه در حوزه فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده فراوان و بر اساس معیارهای مورد نظر این آئین‌نامه، به تأیید کارگروه می‌رسد.»

اگرچه تعریف مذکور از شرکت‌های دانش‌بنیان، رسمی و مورد استناد معاونت علمی و فناوری است اما از بدو پیدایش این اصطلاح تعاریف متعدد و متنوعی از آن ایجاد شده که علت را می‌توان در نگاه متخصصین و کارشناسان از زوایای گوناگون به این مسئله و همچنین ماهیت چند وجهی آن دانست. متخصصین علم مدیریت شرکت‌های دانش بنیان را از وجوه مدیریتی آن و اساتید حقوق، آن را از ابعاد حقوقی آن بررسی و تعریف کرده‌اند. در این قسمت سعی شده تا نگاهی اجمالی به مهم‌ترین این تعاریف داشته باشیم:

تعاریف مدیریتی ارائه شده در رابطه با شرکت های دانش بنیان به قرار ذیل هستند:

  • شرکت دانش‌بنیان عبارت است از شرکتی که علاوه بر این که خود، دانش را می‌شناسد، آن را به خوبی به کار می‌گیرد و از طریق آن نوآوری ایجاد می‌کند.
  • ویریچ، شرکت‌های دانش‌بنیان را شبکه انعطاف‌پذیر از تخصص‌هایی می‌داند که عنصر بسیار مهم آن دانش است. در حقیقت رویکرد دانش بنیان سعی دارد تا با تجزیه و تحلیل دریابد چگونه شرکت‌های دانش‌بنیان، دانش را ایجاد، تحصیل، اعمال و حمایت می‌کنند و چگونه آن را منتقل می‌کنند، به گونه‌ای که مزایای رقابتی آن حفظ شود.

 

 

تعاریف حقوقی ارائه شده در خصوص شرکت‌های دانش‌بنیان به شرح زیر هستند:

  • به موجب ماده ۱ قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات مصوب ۱۳۹۱، «شرکت دانش‌بنیان شرکتی خصوصی یا تعاونی است که به منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالا و خدمات) در حوزه فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده فراوان به ویژه در تولید نرم‌افزارهای مربوطه تشکیل می‌شود.»
  • مطابق ماده ۱ شیوه‌نامه ایجاد شرکت‌های دانش‌بنیان در دانشگاه علوم پزشکی تهران مصوب ۱۳۹۱ شرکت یا مؤسسه دانش‌بنیان، شرکت یا مؤسسه خصوصی یا تعاونی است که با ایجاد یک کسب و کار دانش‌محور به منظور تبدیل پایدار دانش به ثروت، تشکیل شده و فعالیت‌های اقتصادی آنها مبتنی و همراه با فعالیت‌های تحقیق و توسعه در زمینه‌های فناوری‌های نو و پیشرفته است و به توسعه اقتصاد دانش‌محور در جامعه کمک می‌کنند.

از جمله تعاریف اقتصادی شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بر اساس تعریف مستند از مراکز مهم علمی مانندOECD، شرکت دانش‌بنیان عبارت است از شرکتی که در آن دسته‌ای از افراد متخصص و تحصیلکرده به عنوان سهامدار، در مؤسسات علمی، پژوهشی و تحقیقاتی توانسته‌اند علاوه بر فراگیری علوم نظری، روش‌های تبدیل علوم فراگرفته شده به فعالیت‌های درآمدزا و تولیدکننده ارزش را نیز فراگیرند.
  • با توجه به تعریف اخیر (تعریف اقتصادی از شرکت‌های دانش‌بنیان)، سهامداران عمده‌ی این شرکت‌ها، متخصصان و مبتکرینی هستند که دانش جدید را به وجود آورده و در واقع،آورده خود را به صورت غیر نقدی یعنی اموال معنوی مانند حق اختراع، نرم افزارها، طرح‌های صنعتی، دانش فنی و … در اختیار شرکت قرار می‌دهند.

 

 

ویژگی‌های شرکت‌های دانش‌بنیان

خلق و ورود ایدههای جدید

رشد پایه‌های دانش و فناوری به عنوان سرمایه اصلی در شرکت‌های دانش‌بنیان به میزان خلق ایده‌های جدید در داخل کشور و آزادی ورود این ایده‌ها از خارج بستگی دارد. به منظور خلق ایده‌های جدید در داخل کشور بایستی محیط مناسب برای انجام فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی و تحقیق و توسعه فراهم شود؛ به علاوه باید شرایط قانونی لازم برای حمایت از ایده‌های نو و شناسایی حق مالکیت معنوی مدنظر قرار گیرد.

نوآوری و خلق ایده‌های جدید در شرکت‌های دانش‌بنیان عبارت است از ابداع روش‌های جدید به منظور تولید محصولات تجاری فناورانه، بهبود در تولیدات موجود و کاربرد دانش و فناوری‌های نوین در بازارهای جدید و موجود که عرضه‌کننده محصولات دانش‌بنیان هستند. این امر گویای آن است که شرکت‌های دانش‌بنیان به منظور دستیابی سریع به نوآوری، باید در جهت ایجاد تعامل بین شرکت ها، محققان و مخترعین به عنوان سهامداران شرکت‌های دانش تلاش کنند تا به یافته‌ها و محصولات تجاری جدیدی دست یابند.

پایداری در مقابل تحولات جهانی

مهم‌ترین ویژگی شرکت دانش‌بنیان را می‌توان پایداری آن در مقابل تحولات جهانی مانند جهانی شدن، بحث WTO و برداشتن مرزها دانست. ویژگی‌های شرکت دانش‌بنیان باعث می شود عمر شرکت طولانی شود، و شرکت نگران پایداری خویش در دنیای سیستمی نباشد. چون شالوده اصلی یک شرکت دانش بنیان، فناوری و دانش نوین است و خصیصه اصلی دانش و فناوری جدید، مقاومت آن در مقابل تغییرپذیری است.

شاخصهای اندازه‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان

در کشورهای مختلف به منظور اندازه‌گیری میزان توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، نماگرهای متعددی از جمله محیط اقتصادی و تجاری، فناوری اطلاعات و ارتباطات، توسعه منابع انسانی و نظام نوآوری وجود دارد که در مباحث زیر، این موارد و در نهایت وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران و سایر کشورها بررسی می‌گردند.

محیط اقتصادی و تجاری

یکی از الزامات اساسی مربوط به شرکت‌های دانش‌بنیان، وجود محیطی مناسب برای انجام فعالیت‌های تجاری و اقتصادی است که سبب تشویق و رشد سرمایه‌گذاری و گسترش زمینه رقابت می‌شود. در اندازه‌گیری میزان حرکت به سوی توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، شاخص‌هایی چون سهم صادرات خدمات این شرکت‌ها، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و صادرات محصولات تجاری فناورانه، ملاک عمل قرار می‌گیرند. با توجه به شاخص‌های مربوط به محیط تجاری و اقتصادی باید گفت که فاصله ایران با دیگر کشورهای در حال توسعه در زمینه ایجاد محیط مناسب تجاری و اقتصادی بسیار زیاد بوده که این امر ایران را در مسیر توسعه شرکت‌های دانش بنیان، با موانع مواجه می‌کند.

, , , , , ,


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *